DEHB-Uyku

Uyku
Değerlendirme
DEHB de sık görülen uyku sorunları
İnsomnia
Kişinin duysal veya diğer uyaranlarla uyandırabile­ceği bilinçsizlik durumu
DSM 5 Uyku bozuklukları

– Insomnia Bozukluğu (Insomnia Disorder)
– Hipersomnolans (Aşırı Uykululuk)
– Narkolepsi
Katalepsi Olmadan Ancak Hipokretin Eksikliği İle Birlikte Narkolepsi
Kapelepsi İle Giden Ancak Hipokretin Eksikliği Olmadan Narkolepsi
Otozomal Baskın Serebellar Ataksi, Sağırlık ve Narkolepsi
Otozomal Baskın Narkolepsi, Şişmanlık ve Tip 2 Diyabet
Başka Bir Tıbbi Duruma İkincil (Sekonder) Narkolepsi
– Solunumla İlişkili Uyku Bozuklukları (Breathing-Related Sleep Disorders)
Tıkayıcı Uyku Apnesi Hipopnesi
Merkezi Uyku Apnesi
İdiyopatik Merkezi Uyku Apnesi
Cheyne-Stokes Solunumu
Opiyat Kullanımı ile Eşzamanlı Merkezi Uyku Apnesi
Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon
İdiyopatik Hipoventilasyon
Konjenital Merkezi Alveolar Hipoventilasyon
Eştanılı Uyku İle İlişkili Hipoventilasyon
Uyku bozuklukları
İlaç
Sirkadian ritm
Uykuya başlama ile ilişkili tip (Sleep-onset association type):
Uykuya dalmak zaman alır, (tv – cosleep uykuya yardımcı olarak kullanılmaktadır)
Sınır koyamama tipi (Limit-setting type):
Ebeveynler uykuya yönlendirememektedir. yönlendirdiklerinde gecikme yoktur.
Gecikmiş Uyku Fazı (Delayed sleep phase syndrome)
: Uyku saati normal kabul edilen sınırda değildir. ama uyku süresi normal.
Solunumla ilişkili uyku bozuklukları (Sleep disordered breathing):
Obstruktive sleep apnea
Huzursuz bacak sendromu (Restless legs syndrome):
Tipik olarak hastaların adlandırmakta zorlandıkları; bacak veya ayaklarda nadiren kollarda, huzursuzluk, ağrı, sıkıntı, karıncalanma, ürperme, çekme, kaşınma gibi hisler vardır. Ve bu hisler; sadece istirahatte geceleri ortaya çıkarak uykuya dalmayı zorlaştırır.
Periyodik Ekstremite Hareket Bozukluğu (Periodic limb movement disorder):
Tekrarlayan seğirmeler, çekilmeler nedeniyle ayak ve bacak hareketleri artar ve bu da sık uyanma ile uykuyu sürdürme güçlüklerine neden olur)
Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi
NP Fiş ve ark. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2010;11(2):151-160

Çocuklarda Uyku Ölçeği
P Öner ve ark 2009 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 19:382-395
Uyku Çizelgesi
Aktigrafi
Polisomnografi
Uyku bozukluğu ile ilişkili solunumsal bozukluklar
Uyku ile ilişkili hareket bozuklukları
Sebebi bilinmeyen uykululuk
Gecikmiş Uyku Fazı bozukluğu
Anketler
Multiple sleep latency test (MSLT)
Gündüz uykululuğu
Narkolepsi
Hipersomniler
anormal davranış
anormal hareket
1. Uyku düzeninin sağlanması (regulation)
Düzenli ve tutarlı uyku-uyanıklık döngüsünü kalıcı olarak sağlayın
Hafta içi ve hafta sonu
uyku saatini
benzer zamana çekmekte ısrarcı olun
Hafta içi ve hafta sonu
uyanma saatini
benzer zamana çekmekte ısrarcı olun
Yemek saatleri gibi günlük aktiviteleri düzenli bir plana sokun
Uyku saati ve gece boyu yatak odasında parlak ışık kullanmayın
Sabah ışık miktarını arttırın
Gündüz uykusu saatlerini plana uygun şekilde düzenleyin
4. Yeterli miktar ve kalitede uyku sağlama
Uyku ve uyanıklık saatlerini yaşa uygun şekilde düzenleyin
Güvenli ve konforlu bir uyku ortamı sağlayın
Daha sessiz
daha ışıksız,
daha serin bir oda
yaşa uygun yatak (0-3 yaş sünger, 3-18 yarı ortopedik, >18 orta sert ortopedik)
yaşa uygun nevresim
Davranışçı öneriler
Teşekkür Ederim
Okuma önerileri:
Cortese, Samuele, et al. “Assessment and management of sleep problems in youths with attention-deficit/hyperactivity disorder.” Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry 52.8 (2013): 784-796.
Kirov, Roumen, and Serge Brand. “Sleep problems and their effect in ADHD.” Expert review of neurotherapeutics 14.3 (2014): 287-299.
Saper, Clifford B., Thomas E. Scammell, and Jun Lu. “Hypothalamic regulation of sleep and circadian rhythms.” Nature 437.7063 (2005): 1257-1263.
Ganelin-Cohen, Esther, and Arie Ashkenasi. “Disordered sleep in pediatric patients with attention deficit hyperactivity disorder: an overview.” The Israel Medical Association journal: IMAJ 15.11 (2013): 705-709.
http://sleepdisorders.sleepfoundation.org/
Anamnez
Infrared video kamera
Horlama var mı?
Kaçta Yatar
Kaçta kalkar
Uykuya rahat dalabilir mi
Gece uyanır mı
Kendi başına kalkar mı
kalkınca huysuzluk yapar mı
Kahvaltı yapar mı
Gündüz uykulu hal
Gece uyanmaları
Gündüz uyur mu
Uyku başlangıç latansı ve RAM uykusu latansını ölçer
Neden Beraberler
Komorbit durumlar
İlaç
Ortak Sebepler
DEHB semptomları
DEHB – Uyku bozuklukları
DEHB %25-70 vs %7-20 DEHB olmayan
Uyku bozukluğu olanlarda DEHB 12 kata kadar daha fazla

Kombine tip uyku sorunları
dikkatsiz tip gündüz uykululuğu
Epidemiyoloji
DEHB de uyku bozukluğu sık
Uyku bozukluklarında DEHB sık
DEHB lerde RLS fazla (adhd 44 kontrol 10)
RLS de adhd fazla %26
Obstruktif Uyku bozuklukları hem sebep hem sonuç olabilir. horlama adhd 1/3 kontrol 1/10 ve tonsilektomi sonrası adhd belirtileri azalıyor.
Benzer Nörobiyolojik Özellikler
Uyku oluşumunda yer alan
DA
,
NE
ve
5HT
aynı zamanda DEHB ile ilişkili
RLS- ADHD her iksinde de demir düşük DA ilişkili sorun ?
PLMS ve RLS de nigrostriatal dopamin azlığı
DEHB
de uykuda hareket fazla ve stabil olmayan uyku paternleri var
DEHB
: uykuda hareket fazla, uyku etkinliği düşük
<10 yaş REM oranı düşük
>10 yaş REM oranı fazla
DEHB:
Gündüz uyanıklığı değişken ( düşük ), gündüz uykulu hal fazla, reaksiyon zamanı uzun
MPH

Uyku başlangıç latansını 30 dk arttırır (Bu etki rebound ile de ilişkili olabilir; aynı zamanda gece acıkma nedeniyle de uyku bozulabilir.)
başlangıç latansındaki uzama faz gecikmesini tetikleyebilir.
REM uykusunu kısaltır
COMT geninde Val alleline sahipse MPH ile daha çok uyku sorunu yaşar

Total uykuyu kısaltır, uyanmaları azaltır ve uykuyu konsalide ederek uyku kalitesini arttırır.
Pach kullanımı (9-12) uykuyu bozmamış
Atmx

Başlangıçta gecikme daha az
Total uyku süresinde azalma benzer
Uyku kalitesi daha iyi
Sabah uyanma daha kolay

Uykunun bölünmesi ve gece uyanma MPH daha avantajlı

Sirkadiyan ritm bozuklukları
Gecikmiş Uyku-Uyanıklık Fazı Bozukluğu:
Gecikmiş uyku-uyanıklık fazı bozukluğu tanısı için A+B+C+D+E kriterleri gereklidir.
A.
Majör uyku epizodunun arzulanan zamana göre gecikmesi, istenilen zamanda uykuya dalınamaması ve sabah gerekli zamanda uyanma güçlüğü
B.
Bu semptomun en az 3 aydır devam ediyor olması
C.
Hastalara kendi uyku düzenlerini seçme izni verildiğinde, uyku kalitesi ve süresinde düzelme olması ve geç uyku fazı özelliğinin devam etmesi
D.
Aktigraf ile en az 7 gün (tercihen 14 gün) izlemde uyku fazındaki gecikmenin gösterilmesi, bu takibin iş günü ve tatil günlerini içerecek şekilde planlanması
E.
Bu klinik tablonun başka bir uyku hastalığı,medikal-nörolojik bozukluk, ilaç veya madde kullanımı ile açıklanamaması
Kronik insomni

Kronik insomni tanısı için 6 ana kriterin (A-F) tümü bulunmalıdır.
A)
Hastanın, hasta yakınının veya uykusunu gözlemleyen bakıcının ifadesine göre aşağıdakilerden bir veya daha fazlasının bulunması
1.
Uykuya başlama zorluğu
2.
Uykuyu devam ettirme zorluğu
3.
İstenenden erken uyanma
4.
Uygun uyku saatinde yatağa gitmek istememesi
5.
Ebeveyn veya bakıcı müdahalesi olmadan
uykuya dalmada güçlük

Tanım
Uyku için elverişli ortam ve şartların bulunmasına rağmen, uykuya başlamada veya uykuyu sürdürmede güçlük ve buna bağlı gündüz fonksiyon bozuklukları ile seyreden bir bozukluk
B)
Hastanın, hasta yakınının veya bakıcının ifadesine göre gece uyku bozukluğuna bağlı gündüz aşağıdakilerden bir veya daha fazlasının bulunması
1.
Halsizlik, yorgunluk
2.
Dikkat, konsantrasyon veya bellek bozukluğu
3.
Sosyal, ailesel, mesleksel veya akademik performans bozukluğu
4.
Duygudurum bozukluğu
5.
Gündüz uyku hali
6.
Kişilik bozuklukları (agresiflik, dürtüsellik, hiperaktivite )
7.
Motivasyon ve enerji kaybı
8.
Hata ve kaza yapma eğilimi
9.
Uyku ile ilgili genel memnuniyetsizlik
C)
Uyku uyanıklık yakınmalarının, yetersiz süre veya uygunsuz ortam şartları (ses, karanlık, güvenlik, konfor vb. ) ile açıklanamaması
D)
Uyku bozukluğu ve eşlik eden gündüz semptomlarının haftada en az 3 kere olması
E)
Uyku bozukluğu ve eşlik eden gündüz semptomlarının en az 3 aydır devam ediyor olması
F)
Uyku ve uyanıklık bozukluğu başka bir uyku hastalığı ile açıklanamamalıdır

D ve E karşılanmıyorsa Kısa süreli insomni
ICDS 3 (2014)
2.Uykuya yönlendirmenin sağlanması (Conditioning)
Düzenli ve istikrarlı bir uyku saati rutini oluşturun
Yatakta uyanıklık sağlayan aktiviteleri sınırlayın (TV- Telefon), yatağı sadece uyku için kullanın.
Yatağı ceza yeri olarak kullanmayın
Geç uyumayı ödül olarak vermeyin
Yatak odası dışında yatırmayın (koltuk – araba)
3. Uyanıklığı azaltma ve rahatlatma (Relaxation)
Yatak odasında elektronik eşya bulundurmayın ve uyku saati öncesi elektronik eşya kullanımını sınırlandırın
Uyku saatine yakın ağır yemekler ve hareketli egzersizden kaçının
Uyku saati öncesi bilişsel ve duygusal uyaranları azaltın
Kafeinden uzak durun
Allerjiye dikkat
Uyku saati rutinlerinize rahatlatıcı-huzur veren aktiviteler ekleyin
Out of Center Sleep Testing- OCST
Fototerapi:
4 saatlik tek doz 12000 lux (uyandıktan 30 dk sonra)
2 hafta boyunca 6-9 arası 10000 lux
1 hafta boyunca 6-7 arası 30 dk.10000 lux
Kronoterapi
Uykuyu geciktir bir sonraki geceyi yakala
Melatonin
Beklenen uyku saatinden 2-3 saat önce (“dim light melatonin onset” (DLMO), melatonin serumda 10 pg/mL tükrükte 3 pg/mL ‘e çıkınca)
3-6 mg/gün
Uyku ile ilişkili Solunum bozuklukları
Çocuk Obstrüktif Uyku Apne Sendromu
Çocukta OUAS tanısı için A+B kriterleri bulunmalıdır.
A. Aşağıdaki semptomlardan en az birisinin bulunması
1. Horlama
2. Çocuğun uykusunda obstrüktif olayların gözlenmesi
3. Uykululuk, hiperaktivite, kişilik veya öğrenme sorunları

ve
B. Polisomnografi (PSG)
1. PSG veya OCST’de saatte 1 veya daha fazla obstrüktif apne, mikst apne, hipopne

veya
2. Obstrüktif hipoventilasyon (total uyku süresinin %25’inden fazlasında PaCO2 > 50 mmHg saptanması ve aşağıdakilerden en az birinin varlığı)
a. Horlama
b. İnspiratuar nazal pressure kaydında flattening (yassılaşma) dalga formu izlenmesi
c. Paradoks torakoabdominal hareket
Uyku ile İlişkili Hareket Bozuklukları
Huzursuz Bacaklar Sendromu
Huzursuz bacaklar sendromu tanısı için A+B+C kriterleri gereklidir.

A. Bacaklarda rahatsızlık veya açıklanamayan bir his nedeni ile bacakları hareket ettirme ihtiyacı olup aşağıdaki özelliklerin varlığı;
1. Oturma ve yatma gibi istirahat haline geçilen inaktif durumlarda yakınmaların başlaması veya artması
2. Yürüme veya bacak germe ile semptomların kısmen azalması veya tamamen düzelmesi (aktivite sürdüğü sürece düzelme olması)
3. Bacaklardaki huzursuzluğun sıklıkla akşamları veya gece artması
B. Yukarıdaki yakınmaların başka bir hastalığa veya davranışsal duruma bağlı olmaması (bacak krampı, pozisyonel konfor bozukluğu, miyalji, venöz staz, bacak ödemi, artrit vb.)
C. Huzursuz bacak semptomları endişe, stres, uyku bozukluğu, mental, fiziksel, sosyal, mesleksel veya davranışsal bozukluk ya da medikal bir hastalığa bağlı olabilir.

Uyanık
Periyodik Bacak Hareketleri

Periyodik bacak hareketlerinin (PLMS) tanısı için A+-
B+C+D kriterleri gereklidir.

A. PLMS’nin gösterilmesi
B. Çocuklarda saatte 5, erişkinlerde 152’nin üzerinde PLMS olması
C. PLMS’ye bağlı uyku bozulması veya klinik olarak anlamlı mental, fiziksel, sosyal, mesleksel veya davranışsal bozukluk ortaya çıkması
D. PLMS bulgularının başka bir uyku hastalığı, medikal, nörolojik bozukluk ile açıklanamaması (apne ve hipopneler ile birlikte olan PLMS skorlanmamalıdır)

Non REM – 1
Huzursuz bacakları tetikleyebilecek faktörlerden uzak dur (ağrı, kafein, nikotin, alkol)
Ferritin <50 ise demir takviyesi
Sorun çok ciddi boyutta ise Dopaminerjik ajanlar
Komorbit Durumlar
Anksiyete
Depresyon
Bipolar Bozukluk
Mümkünse ilaçsız tedavi
değilse uygun seçenek
İlaç kullanımı sonrası ortaya çıktıysa
Önce uyku alışkanlıkarını düzenle
Doz azaltılabilir
Daha kısa etkili bir formulasyona geçilebilir
Akşam üstü dozu eklenebilir
Daha uzun etkili bir formulasyona geçilebilir
Farklı bir ilaca geçilebilir
Melatonin eklenebilir

………
Melatonin :
Beklenen uyku saatinden 2-3 saat önce
3-6 mg/gün

Clonidine:

2×0,1 mg
Mirtazapin, trazadon, ketiyapin, siproheptadin
Uyku
Isı regülasyonu
Kortikosteroid salınımı
Uyanıklık
Yeme
Oluşum Mekanizması
ICSD-3 Uyku Bozuklukları Sınıflaması

I) İnsomniler

a. Kronik insomni
b. Kısa süreli insomni
c. Diğer insomniler
d. İzole semptom ve varyantlar
i. Aşırı yatakta kalanlar
ii. Kısa uyuyanlar
II) Uyku ile ilişkili solunum bozuklukları
a. Obstrüktif uyku apne sendromu
b. Santral uyku apne sendromu
c. Uyku ile ilişkili hipoventilasyon sendromları
d. Uyku ile ilişkili hipoksemi sendromu
e. İzole semptom ve varyantlar
i. Horlama
ii. Katatreni
III) Hipersomni ile seyreden santral hastalıklar

a. Narkolepsi tip 1
b. Narkolepsi tip 2
c. İdyopatik hipersomni
d. Kleine-Levin sendromu
e. Medikal hastalıklara bağlı hipersomni
f. İlaç ve madde kullanımına bağlı hipersomni
g. Psikiyatrik hastalıklara bağlı hipersomni
h. Yetersiz uyku sendromu
i. İzole semptom ve varyantlar
i. Uzun uyuyanlar
IV) Sirkadiyen ritim uyku-uyanıklık bozuklukları
a. Gecikmiş uyku-uyanıklık fazı bozukluğu
b. İleri uyku-uyanıklık fazı bozukluğu
c. Düzensiz uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu
d. 24 saatlik olmayan uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu
e. Vardiyalı çalışma
f. Jet-lag
g. Spesifiye edilemeyen sirkadiyen ritim bozuklukları
V) Parasomniler
a. Non-REM ilişkili parasomniler
i. Arousal bozuklukları
ii. Konfüzyonel arousallar
iii. Uykuda yürüme
iv. Uyku terörü
v. Uyku ilişkili yeme bozuklukları
b. REM ile ilişkili parasomniler
i. REM uykusu davranış bozukluğu
ii. Tekrarlayıcı izole uyku paralizisi
iii. Kabus bozuklukları
c. Diğer parasomniler
i. Exploding head sendromu
ii. Uyku ilişkili hallüsünasyonlar
iii. Uyku enürezis
iv. Medikal durumlara bağlı parasomniler
v. İlaç veya madde kullanımına bağlı parasomniler
vi. Spesifiye edilemeyen parasomniler
VI) Uyku ile ilişkili hareket bozuklukları
a. Huzursuz bacak sendromu
b. Periyodik bacak hareketleri
c. Uyku ilişkili bacak krampları
d. Uyku ilişkili bruksizm
e. Uyku ilişkili ritmik hareket bozuklukları
f. İnfantların benign uyku myoklonusu
g. Uyku başlangıcında propriospinal myoklonus
h. Medikal hastalıklara bağlı uyku ilişkili hareket
bozuklukları
i. İlaç veya madde kullanımına bağlı uyku ilişkili hareket bozuklukları
j. Spesifiye edilemeyen uyku ilişkili hareket bozuklukları
VII) Diğer uyku hastalıkları
Dikkat Eksikliği

Hiperaktivite

Dürtüsellik
Uykuya dalamama

Hareketlilik nedeniyle uyku başlatma sorunu

Sınır koyma sorunları
Uyku sorunlarına sıkça yol açan
anksiyete bozukluğu
duygudurum bozuklukları,
karşı gelme bozukluğu,
madde kullanım bozuklukları
– Yirmi Dört Saatlik (Sirkadiyen) Düzenle İlgili Uyku-Uyanma Bozuklukları
Gecikmeli Uyku Evresi Tipi (Delayed Sleep Phase Type)
Öne Kaymış Uyku Evrsi Tipi
Düzensiz Uyku-Uyanma Tipi
24 Saatlik Olmayan Uyku-Uyanma Tipi
Vardiyalı İş Tipi
Belirlenmemiş Tip
– Parasomniler (Parasomnias)
Hızlı Göz Devinimleri Uykusu Dışında (Non-REM) Uykudan Uyanma Bozuklukları
Uyugezerlik Tipi (Sleepwalking Type)
Karabasan Tipi (Sleep Terror Type)
Kabus Bozukluğu (Nightmare Disorder)
Hızlı Göz Devinimleri (REM) Uykusunda Davranış Bozukluğu
Huzursuz Bacaklar Sendromu
– Maddenin/İlacın Yol Açtığı Uyku Bozukluğu
– Belirlenmiş Diğer Bir Uykusuzluk Bozukluğu
– Belirlenmemiş Insomnia Bozukluğu
– Belirlenmiş Bir Aşırı Hipersomnolans Bozukluğu
– Belirlenmemş Hipersomnolans Bozukluğu
– Belirlenmiş Diğer Bir Uyku-Uyanma Bozukluğu
– Belirlenmemiş Uyku Uyanma Bozukluğu
DEHB:
uykuda hareket fazla
Tanım
Tanı ve Tedavi
DEHB ilişkili sebepler
Uykuyla ilişkili sebepler:
Obstruktif uyku bozukluğu olanlarda operasyon sonrası % 50 ye yakın DEHB belirtilerinde düzelme
Obstruktif uyku bozukluğunda artan DEHB belirtileri
Tedavi
Obektif testler
Tedavi :
Apne Hipopne İndeks (AHI) >1 ise adenotonsilektomi
(1 saat içindeki apne ve hipopne toplamı)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir